.
.
Η συζήτηση για την έναρξη ακτοπλοϊκής σύνδεσης μεταξύ του λιμένα Βόλου και νησιών του Βορείου Αιγαίου έχει επανέλθει δυναμικά στο προσκήνιο.
Αφορμή αποτέλεσαν οι πρωτοβουλίες των Περιφερειών Βορείου Αιγαίου και Θεσσαλίας, καθώς και η πρόσφατη γνωμοδότηση του Συμβουλίου Ακτοπλοϊκών Συγκοινωνιών (ΣΑΣ).
Πίσω, ωστόσο, από τις πολιτικές δηλώσεις περί «δοκιμαστικής λειτουργίας», αναδεικνύονται κρίσιμα νομικά ζητήματα.
Ζητήματα που αφορούν το ενωσιακό δίκαιο, τις Συμβάσεις Ανάθεσης Δημόσιας Υπηρεσίας (PSO) και τον κίνδυνο άνισης μεταχείρισης νησιών.
Άγονες γραμμές και θεσμικά όρια
Η συγκεκριμένη γραμμή έχει χαρακτηριστεί «άγονη».
Ο χαρακτηρισμός αυτός την εντάσσει στο καθεστώς παροχής δημόσιας υπηρεσίας.
Το κράτος μπορεί να την επιδοτήσει.
Όχι όμως χωρίς όρους.
Απαιτείται ανοικτός διαγωνισμός.
Απαιτείται σαφές αντικείμενο.
Απαιτείται ίση μεταχείριση των παρόχων και τεκμηρίωση της κοινωνικής ανάγκης.
Η επισήμανση του υπουργού Ναυτιλίας Βασίλης Κικίλιας ότι ο διαγωνισμός για τις άγονες γραμμές «έχει ήδη προκηρυχθεί» δεν είναι απλή πολιτική δήλωση.
Αποτελεί σαφές νομικό όριο.
Όσο υπάρχει ενεργή ή εκκρεμής διαγωνιστική διαδικασία, δεν μπορεί να λειτουργήσει παράλληλο καθεστώς επιδότησης.
Τυχόν απόκλιση εγκυμονεί σοβαρό κίνδυνο ακυρότητας.
Η γνωμοδότηση του ΣΑΣ
Το Συμβούλιο Ακτοπλοϊκών Συγκοινωνιών γνωμοδότησε ομόφωνα υπέρ της προκήρυξης μειοδοτικού διαγωνισμού.
Η γνωμοδότηση αφορά τη σύνδεση του λιμένα Βόλου με τη Μυτιλήνη και τη Χίο.
Προβλέπεται δυνατότητα ελάχιστης προσέγγισης στη Σκιάθο.
Η διαδικασία εντάσσεται στις συμβάσεις δημόσιας υπηρεσίας.
Ωστόσο, η γνωμοδότηση δεν είναι δεσμευτική.
Δεν ισοδυναμεί με ανάθεση.
Δεν αίρει από μόνη της ζητήματα ενωσιακής νομιμότητας.
Απαιτείται υπουργική απόφαση.
Απαιτείται πλήρης συμμόρφωση με το δίκαιο των δημοσίων συμβάσεων.
Χρηματοδότηση από τις Περιφέρειες και κρατικές ενισχύσεις
Η πρόθεση των δύο Περιφερειών να χρηματοδοτήσουν τη γραμμή με 2 εκατ. ευρώ επαναφέρει το ζήτημα των κρατικών ενισχύσεων.
Το άρθρο 107 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ είναι σαφές.
Κάθε επιλεκτική ενίσχυση που νοθεύει τον ανταγωνισμό απαγορεύεται.
Επιτρέπεται μόνο υπό προϋποθέσεις.
Η επιδότηση πρέπει να ενταχθεί σε σύμβαση δημόσιας υπηρεσίας.
Πρέπει να ανατεθεί μέσω διαγωνισμού.
Πρέπει να αιτιολογηθεί με κοινωνικά και αναπτυξιακά κριτήρια.
Απευθείας συμφωνία Περιφερειών με ακτοπλοϊκή εταιρεία, χωρίς το Υπουργείο Ναυτιλίας ως αναθέτουσα αρχή, θεωρείται νομικά επισφαλής.
Και δυνητικά ακυρώσιμη.
Η εξαίρεση της Σάμου και το ενωσιακό ρίσκο
Το πιο ευαίσθητο σημείο του σχεδιασμού αφορά την ενδεχόμενη εξαίρεση της Σάμου.
Το ενωσιακό δίκαιο προβλέπει ρητά την αρχή της ίσης μεταχείρισης.
Περιοχές που βρίσκονται σε συγκρίσιμη γεωγραφική και κοινωνικοοικονομική θέση δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται διαφορετικά χωρίς αντικειμενική αιτιολόγηση.
Η Σάμος έχει αυξημένες ανάγκες συνδεσιμότητας.
Δεν μπορεί να αποκλειστεί νόμιμα από καθεστώς PSO επειδή δεν εξυπηρετείται το επιχειρηματικό μοντέλο συγκεκριμένου παρόχου.
Ούτε επειδή δεν εκδηλώθηκε ενδιαφέρον υπό συγκεκριμένους όρους.
Τέτοια επιλογή ενδέχεται να συνιστά έμμεση διάκριση.
Και να δημιουργεί ασυνέπεια μεταξύ σκοπού και μέσου της δημόσιας υπηρεσίας.
Θεσμικές αντιδράσεις και έννομο συμφέρον
Στο ενδεχόμενο αποκλεισμού της Σάμου έχουν ήδη καταγραφεί θεσμικές αντιδράσεις.
Οι δήμαρχοι του Δήμος Ανατολικής Σάμου και του Δήμος Δυτικής Σάμου έχουν εκφράσει ανοιχτά την αντίθεσή τους.
Επισημαίνουν τον κίνδυνο άνισης μεταχείρισης σε σχέση με άλλα νησιά του Βορείου Αιγαίου.
Παράλληλα, το Επιμελητήριο Σάμου προειδοποιεί για σοβαρές επιπτώσεις στην τοπική οικονομία.
Στον τουρισμό.
Στις εμπορευματικές μεταφορές.
Οι παρεμβάσεις αυτές δεν είναι απλώς πολιτικές.
Δημιουργούν σαφές έννομο συμφέρον για προσφυγές.
Ενισχύουν τον κίνδυνο ακύρωσης διοικητικών πράξεων.
Σε εθνικό αλλά και ενωσιακό επίπεδο.
Κατεπείγουσα ανάθεση: λύση με όρους
Η κατεπείγουσα ανάθεση προβλέπεται από το δίκαιο μόνο κατ’ εξαίρεση.
Και μόνο προσωρινά.
Απαιτείται αντικειμενικό κατεπείγον.
Απαιτούνται απρόβλεπτες συνθήκες.
Απαιτείται αυστηρά περιορισμένη διάρκεια.
Και παράλληλη εκκίνηση κανονικού διαγωνισμού.
Χωρίς επαρκή αιτιολόγηση, η επιλογή αυτή ενέχει αυξημένο ρίσκο ακύρωσης.
Και πιθανή επιστροφή ενισχύσεων.
Το θεσμικό διακύβευμα
Η ακτοπλοϊκή σύνδεση Βόλου – Βορείου Αιγαίου δεν είναι μόνο αναπτυξιακό εγχείρημα.
Είναι δοκιμασία θεσμικής συμμόρφωσης.
Μια λύση που παρακάμπτει το ενωσιακό πλαίσιο μπορεί να αποδειχθεί πρόσκαιρη.
Με υψηλό νομικό κόστος.
Και με τις τοπικές κοινωνίες τελικά εκτεθειμένες.
Το ερώτημα παραμένει.
Θα επιλεγεί μια νομικά θωρακισμένη λύση;
Ή ένας σχεδιασμός με άμεσο πολιτικό όφελος αλλά μακροπρόθεσκο θεσμικό ρίσκο;
Γιάννης Νέγρης